بسم الله الرحمن الرحیم
امامت یکی از اصول دین مبین اسلام و همچنین یکی از موارد اختلاف میان سنی و شیعه است.
امامت اساس درگیریها
آیت الله سید هاشم دستغیب گفته اند که :شیعه بااین عقیده اســت کـه امام باید بـه وسیله ی خدا وپیامبر را انتخاب شودومعصوم باشداما سنی براین عقده است که امـام بـاید بـه وسیله ی مسلمانان انتخاب شود و معصومیت امام را شرط نمی دانند، بدیـــهی اســت کــــه در جامعه ای کـــه رهبــرش از اشتباه به دورنباشدچـه بسااشتباهاتــی غیرقابل جبران پدیـدمی آید،بدیهی اســت کـه در دین ایـن جامعه تحریفاتی نیز پیش بیاید.(1)
امامت از بالاترین مقامهاست
در قرآن آیــاتی وجود دارد کــه بــه وسیله ى آن می توان ثابت کرد کــه امـام بــالاترین مقــامها را صاحب است:
«و اذ ابتلی ابـراهیم ربّة بکلمات فاتمّهنّ قـال انّــی جاعک للنّاس امــاما قال و مـن ذرّیتی قال لا ینال عهدی الظالمین » (سوره ى مبارکه ى بقره آیه ى 118)
«و هنـگامی که ابـراهیم را پروردگارش به کلماتی آزمود، پــس از عـهده ى امتحان بیرون آمد (پروردگارش) فرمود : من تــرا بــراى مــردم پیـشوا قراردادم(ابراهیــم ) گفــت: و فرزندانـم (یعنی مقام را فرزندانش درخواست کرد. خداوند)فرمود: عــهد (ولایت) مــن بــه ستمگران نمی رسد.
چند نکته باید مورد نظر قرار گیرد یـکی بالاترین مقام بودن امامت و دیگر آنکه خداوند باید امام را تعیین کند و همچنین این عهد الهى به ستمگران نمیرسد. قل لّآ اسلکم علیـه اجراإلّا الموده فی الْقربی و مـن یفترفْ حسنه نزد لـه فیـها حسنـا إن الله غفور شکور
بگومن هیچ پاداشی ازشمانمیخواهم جزدوست داشتن نزدیکانم وهرعمل نیکی انجام دهدبه نیکی اش می افزاییم چراکه خداوند آمرزنده و شکرگزار است.
درشان نزول آیه ی فوق روایت شده است: هنگامی که پیامبر وارد مدینه شــد و پــایه های اســلام محکم گردید انصار نــزد پیامبرآمــدند و بــــه آن حضرت عرض کردند: اگـر مــشکلات مـالــی بــرایتان پیش آمد ما حاضر هستیم تمام اموالمان را بدون هیچ شرطی در اختیار شما قرار دهیم که در ایــن هنگام آیــه فوق نـازل شد و مســلمـــانـان را بــــه دوســــــت داشتــن خویشاوندان پیـامبر بــــه جـای مــزد آن حضرت فرمـان داد. در ایــن کــه مــراد از خویشاوندان پیامـبر چـه کسانی هستند اقوال مختلفی نقـل است اما نظریــه ای کـــه از همه معتبرتـر بـــوده و مفسران اهـل سنت آنــــرا نقـل کرده انـد ایـن است کـــه منظور ایـن است کـه در آیـــه ی مذکــور عــلی و فاطمــه و حـــــسن و حـــســین(علیهما السلام) هـــــستند. زمــــخشری و قـرطـبی از مفسران اهل سنــت در مورد این آیــه آورده انــد: هنــگامی کـه آیـــه ی «قل لّااْسلکم...»نازل شد اصحاب پیامبرخطاب به آن حضرت عرض کردند: ای رسـول خــدا خویشاونـدان تو که محــبت کردن بـــه آنــها واجب است ،چــه کســانی هستند؟ پیامبر در پاسخ ســه بار فرمودند علی وفاطمه ودو فرزند آنها . قرآن در آیــه ی 55مــائده خـــــطاب بـــه مـــسلمانان میفرماید:«آیـــه ی ولایت »
انّماولیّکم الله ورسوله والذینءامنواْ الَّذین یقیمون الصلاه ویوتون الزکوه و هم راکعون
سرپرست و ولی شما تنــها خداست و پیامبر او و آنان که ایمان آورده اند و در حال رکوع انفاق می کنند.
شیعـــه و سنـــی در شـــان نزول این آیــه از ابوذر غفاری روایت کرده اند که وی می گوید)روزی با رسول خدا در مسجد نماز می خواندم سایلی وارد شــد و از مردم تقــاضای کمک کرد ولـی کـسی پاسخ او را نداددرپی این امر سایل دست خودرا بالا بردوگفت: خدا یا توخودشاهد باش کـــــــه من درمسجدر سول توتقاضای کمک کــــردم اماکسی پاسخ مرانداد) که در همین حال علی(ع)که درحال رکوع نمازبودبا انگشت سمت راســت خود به سایل اشاره کرد سایـل نزدیـک آمـدوعـلی انگشتر خودرا به او داد پیامبر (ص)درآنــجا حضورداشت پس از نماز ســر را بــه سوی آسمان بلند کرد و گفت:
خداوندا،برادرم مــوسی از تـــو تقاضا کرد که سینه ی اورا وسیع گردانی وکارهارابراوآسان نمایی وبرادرش هارون راوزیـرویاورش قرار دهی. .خداوند ا ،مــن محـمد بـرگزیـــده و پیـامبرتـوام سیــنه ام را گــشادنـما و کارها را بــرمن آسان ساز و از خاندانم علی را وزیر من گــــردان تـا بــه وسیله ی پشتم قوی و محکم گردد.هنوز دعـــای پـیامبر تـمام نـشده بود که جـبرییل آیــه ی فوق را نازل کرد.
انکار غدیر انکار اسلام ناب است،
برای ایــنکه اسلام بخواهد پا بر جا بماند و جــزئیات دوران پیامبر اجرا شود،مسائلی جدید پیش می آید،اگر ما بخواهیم این مسائل را با تکیه بـــر ملاک های اسلام و قرآن حــل فصل کـنیم، نیاز بــه کسی کـه از اشتباه بــه دور باشد است تا در راس امور قرار گیرد، بنابراین محتوای غدیر یعنی عمل به اسلام و بقای اسلام،
حال که به این نتیجه ای رسیدیم انکار غدیر انکار اسلام است،
از این روست که پیامبر (ص) فرموده اند: بـرتـرین عید مسلمانان عید غدیر است، یعنی والاترین
پدیده ی اجتماعی مسلمانان عید غدیر است،
از امام جعفر (ع) نقل است که پیامبر (ص) فرموده اند:
روز غدیــر برتریــن عیــد امــت من است، و آن روزی اســت کـــه خدای عزوجل مـــرا امـــر کــرد تــا برادرم عـلی بـن ابــی طالب را رهبر امــت خــود قرار دهــم، تــا پس از مــن بــــه او اقتدا کننــد، و آن روزی است که خداوند در آن روز دین دین را کامل کرد،
پس امر ولایت یکی از ارکان سنت نبوی است،
در حدیثی دیگر نقل شده است:
پیامبر در مسجدی نشسته بودند، ناگهان فردی آمد ،ازپیامبرســؤال کرد :درآیـه ی واعــتصموو..منظورازریسمان الهی چیست که قرآن چنگ زدن به آنرا سفارش کرده است، چیست؟ پیامبرفرمود:یعنی اطاعت از ولایت این فرد،(منظورامــام علی که درآنجا نشسته بودند)آن فرد صورت امام را بوسیدنــد ،بعد اصحاب از پیامبر ســؤال کــردند ،آن فــردچه کسی بود، فـرمودند خضر نبی
" عبدالرحیم بـــــن روح قصیر می گوید: از امام بـــاقر(ع)راجع بــه قول خدای تعــالی«پیغمبر بـــــه مومنان از خودشــــان سـزاوار تـراست وهمسران اومادران مومنانندوبعضی نسبت به بعضی درکتاب خداسزاوار تر اند ـــــ 6سوره ی احــزاب ـــــ پرسیدم در باره ی چه کسی نازل شده است؟ فرمود درباره ی امرولایت وامامت نازل شــــده است،این آیـــه پـــس از حـــسین (ع)درمـــیان اولادش جـاری شد ، پــــس، ما نسبت پیغمبر و امــــر امــامت از مــــومنین و مهـــاجرین و انصار سزاوار تر یم، گفتم اولاد جعفر از امامت بهره ای دارند؟فرمود: نه گفتم برای اولادعباس بهره ای هست؟فرمود: نه ،پــس من تمام شعبات فرزندان عبدالمطلب را آن حــضرت بـرشمردم،
نسبت به همه میفرمود: نه،ولی اولادحسن (ع)را درآن مجلس فراموش کردم، بعد خدمتش رسـیدم و عرض کـردم: برای اولاد حسن (ع) از امــامت بهره ای است؟ فرمــود: نه ، به خدا ،ای عبدالرحیم برای هیچ که به محمد منسوب است بهره ائی نیست، جز ما،(2)
ابو بصیرمی گوید: ازامام صادق (علیه سلام ) درباره ی قول خـدای عزّوجل "خــدا را فرمان بریـد و پیغمبر و کارداران خود را فرمان برید ــــ 59 نسا ـــ پرسیدم، فرمود: درباره ی علی(ع)وحسن(ع)وحسین (ع) است، (زیرا در آن زمان همان سه نفر از ائـــمه حاضر بودند)بــه حضـرت عرض کردم: مردم می گویند، چرا نام عـــلی و خانــواده اش در کتـــاب خدای عزوجل برده نــشده؟
فرمود: به آنها بگو :آیه ی نماز بر پیغمبر (ص) نازل شد و سه رکعتی و چهار رکعتی در آن نــام برده نشد، تا اینکه پیامبر(ص) خود برای مردم بیان کرد، آیه ی زکات برآن حضرت نازل شدونام برده نشد کــه ـزکات از هر چهل درهم یک درهم است، تـا اینکه خود پیغمبرآن رابرای مردم شرح داد و امربه حج شدوبه مردم نگفت هفت دور طواف کنید تــا اینکه خود پیغمبر آنرا برای آنها توضیح داد، و آیــه ی اطیعوا الله و ...نــــازل شد و در باره ی علی وحسن و حسن هم نازل شد ، پس پیامبر (ص) در بـاره ی علــی (ع) فرمود: هر کــس را کــه من مولا و آقایــم عــلی مولا و آقاست ،وبازفرمود:درباره ی کتـاب خدا واهل بیتم به شماسفارش مـی کنم،من ازخدای عزوجل خـواسته ام که میان این دو جدایی نیندازد، تا آنها را در سر حــوض بــه من رســاند،
خدا خــواسته ی مرا عطاکرد، و نــیز فرمـود: شما چیزی بـــه آنها نیاموزید که آنها ازشما دانا ترهستند، وباز فرمود:آنها شما را ازدرهدایت بیرون نکنند و به در گمراهی وارد نسازند.
اگر پیامبر خاموشی می گزید ، و در باره ی اهل بیتش بیان نمی کرد، آل فلان و فلان آنرا برای خود ادعا می کـــردند، ولی خــدای عزوجل بـرای تصدیق پیغمبرش بیان آن حضرت را(کــه مقــصودآل پیامبراست نه فلان وفلان) درکتابش نازل فرمود: همانا خدا می خواهد نا پاکی هارا از شما اهل این خانه ببردوپاکیزه تان کند،پاکیزه ی کامل ـــ33سوره ی احزاب ـــ (3)
یکی دیگر از آیاتی که در آن روز نازل شد، این آیه ی شریفه است:
"یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک و ان تفعل فما بلغت رسالته و الله یعصمک من الناس" ای پیامبرآنچه از پروردگارت به تو نازل شده بــه مردم برسان، اگر انجام ندهی، پیـــام وی را نرساندی، خدا تو را از شر مردم حفظ می کند،
مفسران می گویند: تهدیدی که خدای تعالی پیغمبرش را می فرماید، بـــا وعده ی حفظ و نگهداری آن دلیل بزرگی بر این است که : امر مهمی که خدا در این آیـــه ی شریفه تذکر می دهد ،موضوع تعیین امــام و جانشین است ، که اگر انجام نشودزحمات بیست وســـه ساله ی پیامبر اکــرم(ص)
پس ازمرگش به هدرمی رود،ومردم یک باره به جاهل خودبرمی گردند، و مثل این است که پیامبر رسالت و پیام خدا رانرسانده است،و نیز چون امام علی (ع) به واسطه ی جنگ های معروف و مشهورش کــه پایه های اسلام را محکم کرده بود،دردل منافقان کینه و خشمی ایجاد نموده بود، که دراواخر امر پیامبر (ص) گاه و بی گاه اظهارمی کردند وآن حضرت هم آگاه بود که نصب علی (ع) به مقام پیشوایی بـرآنها گران و سنگین خواهد آمد و کارشکنــی و فتنـه انگیزی خواهند کرد، از این جهت خدای تعالی ضمانت نگهداری پیغمبرش را در آیه ی شریفه تذکر می دهد. درواقعه ی غدیر خم جمعیتی که درآن روز حاضر بودندو سخنان پیامبر را می شنیدند، همگی منظور پیامبررا فهمیدندوعلی(ع)رابـه مقام امامت وخلافت تبریک گفتند، نخستین آنها عمربن خطاب بودکـه گـفت:"بخ بخ لک یــا ابا الحسن لقد اصبحت مولای و مولا کل مومن و مومنه " خوشا به حالت ابا الحسن ! که امروز آقای من و آقای هر مرد و زن با ایمان گشتی.
حسـان بن ثابت نیز در آن روز اشعـاری در تبریک و تهنیت آن حضرت به مقام امامت سروده که بــه تواتر از او نـــقل شـــده است و همچنین شعرا دیگر از اصحاب پیامبر و تابعین ،این موضوع را به تفضیل بیان کرده و همه معنی امامت را در سخنان پیامبر فهمیدند. (4) ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1:امامت و ولایت2: اصول کافی، مسئله ی 750 شماره ی دو 3: مسئله ی 750 شماره ی یک 4: اصول کافی، مسئله ی 750 شماره ی یک، قسمت پنجم
4:اصول کافی، جلد دوم، شماره ی یک، قسمت پنج و شش
